رضا حاجیلری
Contact me
My Profile
Blog Author(s) رضا حاجیلری
Previous Months Home Archive فروردین ٩٤ بهمن ٩٢ فروردین ٩٢ آبان ٩۱ شهریور ٩۱ آذر ٩٠ آبان ٩٠ تیر ٩٠ اردیبهشت ٩٠ فروردین ٩٠ اسفند ۸٩ بهمن ۸٩ دی ۸٩ آبان ۸٩ مهر ۸٩ شهریور ۸٩ تیر ۸٩ خرداد ۸٩ اسفند ۸۸ بهمن ۸۸ تیر ۸۸ خرداد ۸۸ بهمن ۸٧ More ...
      امداد و نجات در سیلاب و غواصی استان گلستان (ارائه اطلاعات در خصوص عمليات هاي جستجو‏ و امداد و نجات در سیلاب و غواصی و ...)
بیماریهای مناطق سیل زده(مالاریا) by: رضا حاجیلری

مالاریا یک بیماری انگلی است که دارای چهار نوع انسانی می باشد و از مسایل مهم بهداشتی برخی کشورها بخصوص کشورهای گرمسیری دنیا به شمار می رود. بیماری مالاریا با نامهای دیگری چون پالودیسم، تب و لرز، تب نوبه و تب متناوب نیز نامیده می‌شود


مالاریا

تعریف بیماری :
مالاریا یک بیماری انگلی است که دارای چهار نوع انسانی می باشد و از مسایل مهم بهداشتی برخی کشورها بخصوص کشورهای گرمسیری دنیا به شمار می رود.
مقدمات این چهار نوع انگل انسانی بسیار نزدیک به هم می باشد. دوره های تب در روزهای اول این بیماری از دیگر بیماریهای انگلی ، باکتریایی و ویروسی قابل تشخیص نمی باشد، مالاریا در اصل به معنای آب و هوای بد است البته آب و هوا در این بیماری اهمیت زیادی ندارد ولی روش انتقال بیماری به صورتی است که در هوای گرم و مرطوب شرایط مساعدتری برای رشد آن فراهم می شود.
بیماری مالاریا با نامهای دیگری چون پالودیسم، تب و لرز، تب نوبه و تب متناوب نیز نامیده می‌شود.
انگل این بیماری توسط پشه‌ای به نام "آنوفل" به انسان منتقل می‌شود، این پشه ی وحشی در مناطق شهری به ندرت یافت می شود و برای بقا و تولید مثل، به تالاب ها و آب و هوای گرم و مرطوب نیازمند است.
علایم‌ بیماری:
دوره‌ اولیه ‌علایم‌ ‌ معمولاً حدود 30-8 روز پس‌ از نیش پشه‌ خود را نشان می دهد:
شدیدترین نوع بیماری را مالاریای نوع فالسی پاروم ایجاد می کند شکل های مختلف این بیماری به صورت : تهوع، لرزش‌ شدید تکان‌دهنده‌ همراه‌ تب‌ به‌ مدت‌ 24-12 ساعت،‌ خستگی،‌ تعریق‌ شدید همراه‌ با کاهش‌ درجه‌ حرارت، تنفس‌ سریع.‌ تب متناوب و ، سردرد، سرفه، عرق، اسهال، عفونت حاد و ناراحتی تنفسی است و در صورت پیشرفت باعث کم‌خونی و بزرگی طحال، اختلال انعقاد خون، یرقان، نارسائی کبد و کلیه، شوک، التهاب حاد مغزی، ادم ریوی و مغزی، اغماء و مرگ می شود. اما اشکال دیگر مالاریای انسانی مثل ویواکس و مالاریه معمولاً‌ باعث مرگ فرد بیمار نمی شود. این علایم‌ تا هنگام‌ درمان‌ ممکن‌ است‌ هر 3-2 روز تکرار شود. این‌ بیماری‌ بدون‌ درمان‌ می‌تواند سال‌ها ادامه‌ یابد.

علل‌ بروز بیماری
همانطور که گفته شد چهار نوع‌ انگل‌ مالاریا وجود دارد؛ نیش پشه این‌ انگل‌ها را از فردی‌ به‌ فرد دیگر منتقل‌ می‌ کند. پشه‌ پس‌ از گزیدن‌ فرد مبتلا، آلوده‌ به‌ انگل‌ می‌گردد و انگل‌ در بدن‌ پشه‌ تکثیر شده و با گزش‌ بعدی‌ پشه‌، وارد خون فردی‌ دیگر می‌گردد و پس‌ از ورود به‌ جریان‌ خون‌، به‌ کبد مهاجرت‌ کرده‌ و در آنجا به‌ سرعت‌ رشد می کند‌ و تکثیر می‌یابد و به این صورت است که پس‌ از چند روز، چندین هزار‌ انگل‌ از کبد مجدداً وارد جریان‌ خون‌ شده‌ و باعث تخریب گلبول‌های‌ قرمز خون‌ می شوند. بعضی از انگل‌ها درون‌ کبد باقی‌ مانده‌ و به‌ تکثیر خود ادامه‌ می‌دهند.
پس فقط چهار گونه پلاسمودیوم باعث ایجاد بیماری در انسان می‌ شوند، این چهار نوع عبارتند از:
• پلاسمودیوم فالسیپاروم Plasmodium) falciparum)که عامل تب سه ‌یک بدخیم است.
• پلاسمودیوم ویواکس (P.vivax)که عامل تب سه ‌یک یا مالاریای ویواکس است.
• پلاسمودیوم مالاریه (P.malariae)که عامل تب چهار یک است.
• پلاسمودیوم اوال (P.oval)که عامل تب سه‌ یک یا مالاریای اوال است. البته مالاریای اوال تا کنون در ایران دیده نشده‌است.
این چهار گونه بیماری مهمی را ایجاد می‌کنند اما بیماری ایجاد شده توسط پلاسمودیوم فالسیپاروم شدیدتر است و حتی گاهی منجر به مرگ شده است.
دیگر عوامل موثر در ابتلا به بیماری مالاریا به قرار زیر می باشد:
• سن
در مناطقی که مالاریا شدید و زیاد است، احتمال ابتلای کودکان نسبت به بالغین بیشتر است، در حالیکه وفور انگل در خون در کودکان کمتر از ۶ ماه از کودکان ۶ ماه و بزرگ‌تر کمتر است. این امر به دلیل پادتن رسیده از مادر به نوزاد و یا به احتمالی در اثر هموگلوبین غیر طبیعی یا تغذیه از پستان مادر است.
• عوامل محیطی
در برگیرنده محیط فیزیکی، محیط زیست‌شناسی، محیط اجتماعی و اقتصادی است که در انتقال بیماری نقش دارند.
• محیط فیزیکی
شامل رطوبت، درجه حرارت، مقدار بارش و میزان آبهای سطحی و... است و در بیماری تأثیر می گذارد. دوره جنسی پلاسمودیوم فالسیپاروم پایین‌تر از ۱۹ درجه سانتیگراد و دوره جنسی پلاسمودیوم ویواکس پایین‌تر از ۱۶ درجه سانتیگراد انجام نمی‌شود. باید توجه داشت که درجه حرارت در مدت زمان دوره جنسی نقش دارد. به عنوان مثال دوره جنسی پلاسمودیوم ویواکس در ۱۶ درجه سانتیگراد ۵۰ روز و در ۲۶ درجه سانتیگراد ۹ روز طول می‌کشد.
رطوبت نیز بر طول عمر پشه و فعالیت آن در این مدت تأثیر دارد، در حدی که اگر رطوبت نسبی در ساعت ۸ صبح کمتر از شصت درصد باشد احتمال قطع انتقال بیماری وجود دارد.
• محیط زیست‌شناسی
از آن جمله وجود گیاه‌های ویژه‌ و بودن دام در منطقه، در تکثیر ناقل بیماری و خونخواری از انسان و انتقال مالاریا نقش بسیاری دارد.
• محیط اجتماعی- اقتصادی
ویژگیهای اجتماعی- اقتصادی، عادت‌ها و رسوم و فعالیت‌های مختلف مردم در انتقال بیماری تاثیر دارد. انتخاب محل سکونت، نصب توری دریچه، درها و اماکن، استفاده از پشه‌بند و ... خطر مالاریا را کاهش می‌دهد. خوب است بدانیم که بی سوادی و وضع اقتصادی ضعیف، موارد بیماری مالاریا را افزایش می‌دهند. در هنگام بیماری، بیمار باید تغذیه مناسب و کافی داشته باشد. به این دلیل که بیماری با تغذیه ناکافی قادر به دفع علایم بالینی نبوده و بیشتر عود پیدا می کند. جنگ و مهاجرت، نیز می تواند یکی از اسباب افزایش این بیماری باشد. هم چنین نقل و انتقالات، منابع آب و طرز استفاده از آن و وضع مسکن و ساختمان نیز از عواملی هستند که در فراوانی بیماری اهمیت دارند.

سه عامل اصلی و اساسی و تعدادی عوامل ثانوی باعث شیوع مالاریا در یک منطقه می گردد:
Ø انتقال طبیعی از طریق نیش پشه آلوده.
Ø انتقال از طریق جفت مادر.
Ø انتقال مستقیم مالاریا توسط انسان
(عفونت مالاریا توسط انسان ممکن است به طور اتفاقی، تجربی و یا به منظور درمانی صورت پذیرد. این نوع انتقال در همه حالت‌های تلقیح انگل از راه داخل پوستی، درون ماهیچه‌ای یا داخل وریدی صورت می گیرد.)
• مالاریای تجربی: این روش انتقال به منظور انجام مطالعات ایمنی‌ شناختی، ارزشیابی داروها، روش‌های درمانی و بررسی ویژگیهای زیست‌شناختی انگل مالاریا کاربرد دارد.
• مالاریای اتفاقی: در این مورد حالتهای مختلفی مشاهده می‌شود:
o در آزمایشگاه به وسیله نیش پشه آنوفل آلوده به پلاسمودیوم انسانی و یا پلاسمودیوم میمون.
o در معتادان به هرویین یا مورفین و... عارض می‌شود و انتقال آلودگی از راه سرنگ آلوده می باشد.
o از راه انتقال خون
• مالاریای درمانی: در دوره های قبل برای ایجاد شوک در امراض روانی یا درمان برخی عفونت‌ها به کار گرفته می شد.

پیشگیری و درمان بیماری
پیشگیری دارویی
برای پیشگیری قطعی بیماری نیاز به دارویی است که بعد از ورود ماده بیماری زا به بدن فرد میزبان از سیر تکاملی و سریع آن جلوگیری کند. البته در حال حاضر دارویی با چنین تاثیری در دسترس نیست. داروهایی مانند پریماکین و پروگوانیل مانعی برای سیر تکاملی انگل در سلول‌های کبدی قبل از ورود به مرحله خونی هستند. کلروکین نیز مانع ادامه سیر تکاملی انگل در گلبول‌های قرمز شده و عدم پیدایش علایم بالینی بیماری را در پی دارد.این دارو به علت اینکه به مقدار زیاد و بی رویه طی سال‌های طولانی به عنوان پیشگیری و درمان توزیع شد اکنون باعث مقاومت انگل در برابر این دارو شده‌است.
کینین نیز دارویی است که به این منظور معرفی شده است ولی جهت پیشگیری مصرف نمی‌شود.
مفلوکین برای پیشگیری همگانی مناسب نیست، بلکه جهت پیشگیری فردی و برای افرادی که به مناطق بومی به خصوص مناطق پلاسمودیوم فالسیپاروم مقاوم، مسافرت می‌کنند تجویز می شود.
کاربرد پیشگیری دارویی به گونه انگل، حساسیت انگل در مقابل دارو، نوع دارو، مدت توزیع و نظم آن، موقعیت محلی و درصد پوشش مردم بستگی دارد.
از مشکلات پیشگیری دارویی می توان به هزینه زیاد، مشکل توزیع و پذیرش مردم اشاره کرد. توجه داشته باشید که در حال حاضر به علت وجود این مشکلات پیشگیری دارویی همگانی در مناطق بومی توصیه نمی‌شود. البته در مواردی برای دو گروه آسیب‌پذیر (زنان آبستن و کودکانیکه در صورت آلودگی بیشتر دچار فرمهای بدخیم بیماری می شود) پیشگیری دارویی توصیه می‌شود. و همچنین به افراد غیر ایمنی که به مناطق آلوده مسافرت می‌کنند نیز پیشگیری دارویی داده می‌شود، که البته در هر سه گروه بالا تجویز باید زیر نظر پزشک انجام گرفته باشد.
واکسن مالاریا
سه نوع واکسن برای پیشگیری از بیماری مالاریا تهیه شده است که شامل:
یک واکسن برای مرحله اسپروزوئیت:
عفونت مالاریا بعد از ورود اسپروزوییت از طریق نیش پشه آلوده پیدا می شود. این نوع واکسن سبب متوقف شدن عفونت می شود و باعث جلوگیری از پیدایش علایم بالینی و انتقال بعدی بیماری می گردد.
نوع دیگر واکسن برای مراحل غیر جنسی انگل در خون تدارک دیده شده است که سبب از بین رفتن مروزوییت‌ها و مانع رسیدن آنان به گلبول‌های قرمز خون می‌شود.
سومین نوع واکسن سلول‌های جنسی را از بین برده و مانع انتقال بیماری می‌شود. با این توصیف به طور مستقیم سبب حفاظت فرد واکسینه نمی‌شود.
جلوگیری از تماس پشه با انسان
* پشه بند: فعالیت خونخواری پشه آنوفل از غروب آفتاب تا قبل از طلوع می باشد، پس استراحت در درون پشه‌بند مانع خوبی از نیش زدن پشه‌ها است در مناطق بومی مالاریا در سال‌های اخیر بررسی‌های انجام شده که کاربرد پشه‌بند آغشته به گروهی از حشره‌کش‌ها، مانع مفیدی برای جلوگیری از تماس پشه‌ها با انسان است.
* دفع‌کننده‌ها: مصرف دورکننده‌ها مانند DEET با اثر طولانی (تا ۱۰ ساعت) موثر بوده‌است. دفع کننده ها به صورت پماد برای استعمال روی پوست قسمتهای باز بدن مانند گردن، زانو و مچ دست و پا و یا به صورت محلول برای آغشته کردن پشه‌بند و وسایل خواب و لباس به کار گرفته می شود. صابون پرمترین و DEET و هم چنین اسپری پیرتروم که یک حشره‌کش طبیعی است و سبب نابودی پشه‌های اطراف شخص خوابیده می‌شود. دفع کننده های خوبی برای پشه های ناقل این بیماری هستند.
* نصب توری: یک وسیله حفاظتی فردی و خانوادگی است. در هنگام بکارگیری توری تمام منافذی که احتمال ورود به پشه‌ها وجود دارد، مانند در، پنجره، سوراخ‌ها و منافذ مختلف باید با توری پوشانده شود.
* لباس ها: لباس های محافظ در شرایطی که افراد به هر علتی مجبورند در ساعت‌های حمله و گزیدن پشه‌ها در خارج از محل امن باشند ارزش بالایی دارد، نکته دیگری در رابطه با لباس ها اینکه از پوشیدن لباسهای تیره خودداری شود .
انتخاب محل زندگی: انتخاب مسکن اهمیت بسیار دارد. محل سکونت دایمی یا موقت نباید همجوار با محل تکثیر پشه‌ها باشد.
* انحراف پشه‌ها از انسان به طرف حیوان‌ها: در صورت وجود حیوان در محل پشه ها به طرف حیوان می روند و همین سبب کاهش تماس پشه با انسان می‌شود.

کاهش منابع لاروی و مبارزه با لارو پشه‌ها:
روش‌های مکانیکی: از قدیمی ترین روش‌های مبارزه با لارو پشه‌ها و کنترل مالاریا روش‌های مکانیکی یا فیزیکی بوده است. هدف این روش جلوگیری از ایجاد لانه‌های لاروی، پرکردن و از بین بردن گودال‌ها، حلب‌های خالی، حوض، خشکاندن آبهای غیرمفید، از بین بردن لانه‌های موجود در اطراف اماکن انسانی از طریق زهکشی و پوشش در یا سرپوش برای چاه‌ها و مخزن آب خانه‌ها، افزایش سرعت جریان آبهای جاری، کاشت درخت اکالیپتوس در نواحی باتلاقی، توجه به بهداشت محیط در هنگام توسعه شهر یا روستا، احداث جاده‌ها، برقراری نظام آبیاری و حفر چاه‌های آب. اینگونه برنامه‌ها در مناطق مالاریا خیز خطر بیماری را کاهش می دهد. به کارگیری سریع و ارزان خدمات بهداشتی برای تشخیص و درمان هرچه سریع تر بیماری، اطلاع رسانی گسترده خصوصاً به گروههای در معرض خطر ابتلا به این بیماری، در هنگام خوندهی سابقه ابتلا به مالاریا در افراد و یا مسافرت و هم چنین زندگی در مناطق پرخطر باید بررسی شود.
کنترل شیمیایی: کاربرد مواد نفتی در سطح لانه‌های لاروی و لاروکش‌های شیمیایی درکنترل شیمیایی موثر است.
روش‌های بیولوژیکی (زیست‌شناسی): شامل به کار گیری شکارچی‌ها مانند ماهی‌های لاروخوار و پاتوژن‌ها مانند برخی گونه های باسیلوس ، در مبارزه با لارو پشه‌ها تاثیر بسزایی داشته است و به صورت تجاری در دسترس قرار دارد. کاربرد پاتوژن‌ها جهت جانشینی حشره‌کش‌ها به علت بروز مقاومت ناقل در مقابل آنان مورد تاکید می باشد. باسیل در مناطقی که دارای لانه‌های لاروی کمتری می‌باشند، موثر بوده و استفاده آن در نوع پودر و قرص یا گرانول و ... لازم است.
مبارزه با آنوفل بالغ:
v حشره‌کش‌های ابقایی: استفاده از خاصیت حشره‌کشی بعضی مواد شیمیایی که از راه تماس یا تدخین ، سبب مرگ و میر پشه‌ها و دیگر حشره‌ها می‌گردند. سمپاشی تمام سطوح اماکن و پناهگاه‌هایی که محل استراحت پشه‌ها هستند با ماده حشره‌کش پوشانده می‌شوند و حشره‌کش، از طرفی از طریق تأثیر تدریجی و مستمر موجب مرگ پشه‌ها و پایین آمدن تعداد آنان می‌شود و از طرف دیگر با کم کردن طول عمر پشه‌ها باعث جلوگیری از سیرتکاملی انگل مالاریا در پشه‌ها می شود و بدین گونه انتقال مالاریا قطع می شود.
v سمپاشی فضایی: در روش سمپاشی فضایی پشه‌های در حال پرواز یا در حال استراحت با تأثیر از راه تدخین و یا تماس کشته می شوند.
v روش‌های وراثتی: این عمل ممکن است با به کار بردن ژن‌های مخرب صورت گیرد مانند روش عقیم کردن حشره‌ها یا تغییر نسبت جنسی حشره یا دیگر روش‌هی وراثتی. در این روش‌ از حشرات برای انهدام خود به کار گرفته می‌شود و باعث تخریب و برهم خوردن جمعیت طبیعی پشه‌ها می‌شود.

توصیه هایی جهت درمان بیماری مالاریا:
درمان بیمار پس از تشخیص در بیست و چهار ساعت اول، از استانـداردهای مهم و نیازمند اهتمام و نظارت جدی است.
هر بیمار مبتلا به مالاریا از هر نوع فالسیپاروم، ویواکس، مالاریه و میکس باید در واحدهای بهداشتی‌-درمانی و ترجیحاً توسط پزشک بررسی و معاینه‌ شود.
داروی مورد نیاز بیمار مبتلا به مالاریا حتماً باید تحت نظارت مستقیم کارکنان بهداشتی مصرف شود تا از درمان کامل و دقیق بیمار اطمینان حاصل گردد و اطلاعات مربوط ثبت و فرم درمان مالاریا با دقت نظر کامل تکمیل گردد.
هماهنگ‌ کننده‌ی فعالیت‌هـای کنترل مالاریـای مرکز بهداشتی‌درمانی، پزشک مرکز بهداشتی‌درمـانی و کارشنـاسـان شهرستانی بر روند درمان براساس شاخص‌های پایش و ارزشیابی برنامه‌ی کنترل مالاریا، نظارت و اقدام‌هـای لازم را اعمال‌ کنند.
جهت کاهش عوارض بیماری و حفظ جان بیمار تشخیص سریع مالاریای شدید ضـروری است. در تمام مـراحـل درمـان و پیگیری هر نوع مالاریـا، بیمـار از نظر دارا بودن نشانه‌هـای ابتلا به بیماری باید به دقت بررسی ‌شـود و درصورت مشاهده‌ی هر یک ازعلائم بیماری، پس از انجام اقدامات اولیه‌ی درمـانی بیمار را به یک مرکز درمـانی مجهز ارجـاع‌داد.

 

 

 

 

 

منبع سایت:

 

 

 

 

 

http://www.7sib.ir

  Comments ()
Recent Posts به یاد شهدا نیایش درد گوش در غواصان غواصی و مفاصل بیماریهای غواصی ناشی از تغییرات فشار+تصویر تفکر و عبادت جریان های شکافنده دعوت به ارائه مقاله جهت سومین نشست علمی کاربردی جمعیت هلال احمر شهرستان علی آباد دعوت به ارائه مقاله جهت نشست های علمی کاربردی: بیماریهای مناطق سیل زده(تب تیفوئید)
My Tags غواصی (٩) بیماریهای غواصی (٥) فیزیولوژی غواصی (٥) غواصی هلال احمر گلستان (٤) بیماری (٤) سیلاب (۳) گلستان (۳) سیل (۳) برداشت فشار (۳) غریق در آب (۳) غواصی استان گلستان (۳) تبعات سیل پاکستان (۳) عملیات غواصی در گل رامیان (٢) امداد و نجات در سیلاب (٢) سیلاب پاکستان (٢) غرق شدگی (٢) استفاده از استخر (٢) غرق شدگی در دریا (٢) مرگ در دریا (٢) غرق (٢) gps (۱) پاکستان (۱) خـــــون (۱) فشار (۱) فوت (۱) شکافنده (۱) فشار خون (۱) جریان شکافنده (۱) gis (۱) حوادث و سوانح (۱) بییماری سل (۱) نجات غریق (۱) هیپوترمی (۱) بیماریهای سیلاب (۱) خواجه نفس (۱) سیل ترکمن (۱) ماهیان خطرناک (۱) ماهیان سمی (۱) جانوران خطرناک دریا (۱) خطرناک دریا (۱) پوستر آموزشی (۱) پوستر سیلاب (۱) تصاویر سیلاب (۱) غریق در روستای میاندره (۱) غرش شدن در ساحل نودکنده (۱) غریق در آبشار شیرآباد (۱) بیمارهای شنا (۱) مقدمه ای بر gps (۱) تصاویر ماهواره ای ناسا از سیل پاکستان (۱) نجات در رودخانه (۱) نجات در آبهای خروشان (۱) تجهیزات نجات در رودخانه (۱) تجهیزات نجات در سیلاب (۱) سیل پاکستان (۱) تیم جستجو و نجات در سیلاب (۱) امداد در سیلاب (۱) نجات در سیلاب (۱) ترکیب گازها در غواصی (۱) تنفس در غواصی (۱) گازهای تنفسی در غواصی (۱) نیازهای غواصی (۱) الزامات غواصی (۱) جدول برداشت فشار (۱) برداشت فشار غواص (۱) رانکارد شناور (۱) برانکارد آبی (۱) درد گوش در غواصان (۱) درد گوش در غواصی (۱) بیماری‌ فشار و غواصی (۱) مناطق آبی استان گلستان (۱)
My Friends http://ukdivers.com/ http://www.118ba118.com/ http://www.daneshema.com/index.html http://www.seaandsea.com/ اطلاعات مختلف دریایی و عالی آموزش غواصي بسيار زيبا و جالب باشگاه كوهنوردي شهيد وركش بانك اطلاعات پزشكي پاراست بانك مقالات امداد و نجات پایگاه اطلاع رسانی پزشکان ایران پرورش و نگهداري زنبور عسل تجهيزات غواصي تجهيزات غواصي كرسي تيم غواصي و نجات در سيلاب استان همدان جامعه اطلاعات ايرانيان دريافت فايل تجهيزات ست نجات وبر سازمان پدافند غيرعامل ايران سازمان مديريت بحران تهران سايت پروفسور سلطان زاده سایت طب دریایی شركت پتزل شركت تخصصي غواصي شركت لوكاس غواصي پدي غواصي در ايران فدراسيون جهاني صليب سرخ و هلال احمر فدراسيون نجات غريق ايران فدراسيون نجات غريق جهاني كامل ترين سايت وضعيت جوي ايران برا ي يك هفته مركز آموزش هاي آبي ايران موسسه زلزله نگاری ایران پایگاه اطلاع رسانی امداد دریایی