رضا حاجیلری
Contact me
My Profile
Blog Author(s) رضا حاجیلری
Previous Months Home Archive فروردین ٩٤ بهمن ٩٢ فروردین ٩٢ آبان ٩۱ شهریور ٩۱ آذر ٩٠ آبان ٩٠ تیر ٩٠ اردیبهشت ٩٠ فروردین ٩٠ اسفند ۸٩ بهمن ۸٩ دی ۸٩ آبان ۸٩ مهر ۸٩ شهریور ۸٩ تیر ۸٩ خرداد ۸٩ اسفند ۸۸ بهمن ۸۸ تیر ۸۸ خرداد ۸۸ بهمن ۸٧ More ...
      امداد و نجات در سیلاب و غواصی استان گلستان (ارائه اطلاعات در خصوص عمليات هاي جستجو‏ و امداد و نجات در سیلاب و غواصی و ...)
هراس و تبعات آن در غواصی by: رضا حاجیلری

 

حسین محمدی (B.Scکارشناس روانشناسی

 

مقدمه

بنا به نظر روانشناسان هر موقعیتی که شرایط مطلوب زیست یک جاندار را به خطر اندازد، در او حالت اضطراب و ترس بوجود می‌آورد. اگر این فرض درست باشد، غواصان از جمله افرادی هستند که به دلیل آنچه شمرده شد گرفتار این عارضه می‌گردند. ترس‌ها یا ذاتی هستند و یا آنکه در اثر یادگیری به وجود می‌آیند. در اینکه حیوانات ترس را به ارث می‌برند شکی وجود ندارد. تجربه مشهور " عقاب، خطر! " را در نظر می‌گیریم. اگر شما سایه‌ای به شکل V در آزمایشگاه از بالای سر جوجه‌ای به طرف عقب یا پهلو رد کنید، اتفاقی نمی افتد اما همان سایه را به طرف جلو حرکت دهید می‌بینید جوجه دچار ترس می‌شود. او پیام " عقاب، خطر! " را برای سایه‌ای به شکل خاصی به ارث برده است. حتی اگر دو روز از عمرش نگذشته باشد و هرگز مادرش را ندیده باشد و با یک بازِ شکاری برخورد نکرده باشد.



ترس از تاریکی تقریباَ در تمام کودکان پس از سه سالگی دیده می‌شود و اختصاص به فرهنگ خاصی ندارد و مشکل می‌توان بر طرز تربیت کودکان نسبت داد. ترس از بیگانگان به طور طبیعی در اطفال 6 تا 12 ماهه ظاهر می‌گردد. در دو ماهگی کودک بدون استثناء به همه لبخند می‌زند، اما پس از شش ماهگی او فقط به چهره‌های آشنا لبخند می‌زند. در این سن مشاهده بیگانه بیشتر موجب جیغ زدن کودک می‌گردد، تا لبخند زدن او. بخصوص اگر کودک فردی را با عینک یا دندان‌های بزرگ ببیند. این ترس در تمامی کودکان این سن در هر کشوری که زندگی کنند دیده شده است. سایر پستانداران و پرندگان نیز از بیگانگان می‌ترسند. مثلاَ شمپانزه تقریباَ در همان سنی که بچه انسان از بیگانه‌ها می‌ترسد، احساس ترس می‌نماید.

تجارب اولیه ترس‌های ذاتی را تعدیل می‌کنند. اگر کودک با افراد زیادی مواجه شود کم کم ترس او کاهش می‌یابد (دکتر گودوین ـ فوبی ).

دنیای زیر آب نیز کاملاَ ناشناخته و بیگانه است و ترس‌های ذاتی در چنین محیطی ظهور می‌یابد و البته هر چه آشنایی با آن  بیشتر  شود ترس‌ها کاهش بیشتری می‌یابند، ولی از بین نمی روند. هنگامی که یک غواص مبتدی برای اولین بار در آب فرو می‌رود، با آنکه می‌داند فرو رفتن در آب استخر، خطری ندارد و اگر دچار مشکلی شود مربیان بالای سر او حضور دارند باز هم می‌ترسد. ولی همین فرد پس از مدتی در آب‌های کم عمق فرو می‌رود بدون آنکه ترس سابق را داشته باشد. این مطلب نشان دهنده این است که محیط بیگانه باعث ترس می‌شود و البته این تنها محیط بیگانه نیست که ترس‌های ذاتی را در غواصان آشکار می‌کند. بلکه عدم تمرین نیز، یکی از عوامل بشمار وی رود. بنابراین می‌توان گفت دانش غواصی به هر اندازه که بیشتر باشد به دلیل آنکه باعث افزایش اعتماد به نفس می‌شود ترس را کاهش می‌دهد. لذا قبل از آنکه تمرینی صورت بگیرد لازم است دانش آن در اختیار غواصان باشد.

در غواصان مبتدی پدیده کنجکاوی، نیز باعث افزایش تخیل آنان شده و به ترس دامن می‌زند. کنجکاوی به دلیل آنکه زودتر بدانند درون آب چه می‌گذرد، در آنها بوسیله سوالاتی که می‌پرسند کاملاَ مشخص است. آنها بوسیله هر جوابی که می‌شنوند بیشتر دچار تخیل می‌شوند و لذا ترس بیشتری در خود به وجود می‌آورند. بویژه آنکه سوالات خود را به دلیل آنکه فکر می‌کنند ممکن است کودکانه باشد و مسخره شوند از مربیان خود نمی پرسند، بلکه از غواصان با تجربه‌تر سوال می‌کنند. که گاه جواب‌های دریافتی با غلو همراه بوده و کار را بدتر می‌کند. به عنوان مثال هر غواصی باید تست اتاقک فشار را طی کند تا معلوم شود بدن او توان لازم برای رفتن به عمق را دارد یا نه. در اتاقک فشار، معادل فشاری که  غواص  باید در زیر آب تحمل کند فشار ایجاد می‌شود. ماندن در اتاقک فشار معمولاَ بیش از نیم ساعت به طول می‌انجامد و شکل اتاقک از بیرون همانند کپسول است که شخص با دیدن آن باور نمی کند که باید بیش از نیم ساعت درون آن اسیر شود. گرچه این اتاقک برای قرار گرفتن چند نفر به صورت فشرده ساخته شده است، ولی به دلیل ناشناخته بودن و بیگانه بودن فضا و همچنین تنگی جا ترس‌آور می‌باشد. و حضور دیگران گرچه ترس را کاهش می‌دهد ولی چون برای اولین بار اتفاق می‌افتد کمکی به از بین رفتن کامل ترس نمی‌کند.

چنانچه غواص آزمایشی وصف داخل اتاقک را نشنیده باشد و درون آن شود خیلی کمتر دچار دلهره می‌شود. اما اگر از غواصان با تجربه سوال کرده باشد، و آنها برای وی توضیح داده باشند، می بینیم که ترس او بیشتر است. در واقع او با کمک تخیل خود صحنه را ترسناک‌تر جلوه می‌دهد و شاید باید گفت او ترس را از دیگران آموخته است.

بنابراین نقش یادگیری در ایجاد ترس و افزایش ترس‌های ذاتی که دکتر گودوین به آنان اشاره کرده است معلوم می‌شود در روانشناسی غرب ضرب المثل قدیمی وجد دارد که می‌گوید: هر چیزی که آموختنی باشد، فراموش شدنی نیز است. این برای انسانی که دچار ترس است پیام امیدوار کننده‌ای دارد. در صورتی که بداند چگونه می‌توان فراموش کرد ( گودوین ـ فوبی ). در این رابطه قانون شرطی شدن به میان می‌آید.

به عنوان مثال پسر بچه کوچکی از موش می‌ترسید و بعدها از هر حیوان کوچک پشمالو می‌ترسید و وقتی به سن نوجوانی رسید دچار ترس شدید گردید و نسبت به تمام حیوانات چنین ترسی را داشت. همچنین اگر موشی را روی یک تور سیمی که جریان برق متصل است قرار دهید و چراغ قرمزی روشن کنید و نیم ثانیه بعد از آن به او شوک برقی بدهید، پس از آنکه مدتی این کار را انجام دادید تنها با روشن کردن چراغ قرمز خواهید دید که موش دچار ترس می‌شود و چراغ قرمز به تنهایی جانشین شوک برقی می‌شود و باعث می‌شود حیوان در جای خود میخ کوب شود، بپرد، و یا هر واکنش دیگری مربوط به ترس را ظاهر ‌سازد. اینها ثابت می‌کنند که ترس‌ها علاوه بر آن که می‌توانند ذاتی باشند بوسیله یاد گیری نیز ایجاد می‌شوند.

در غواصان نیز علاوه بر آن که محیط‌های ناشناخته و عوامل دیگر ایجاد ترس می‌کنند و این ترس‌ها ذاتی محسوب می‌شوند، یادگیری و شرطی شدن نیز باعث ترس می‌شود. منظور از یادگیری در اینجا تمام یادگیری‌های است که شخص چه بوسیله شنیدن تجارب دیگران و چه تداعی کردن ترس دیگران، فرا می‌گیرد.

اما باید بدانید که ترس در جای خود ممکن است حتی مفید نیز باشد و تنها ترس‌هایی غیر مفیدند که در انسان و رفتار او اختلال ایجاد کنند و به گونه‌ای قدرت تصمیم گیری را از او سلب نمایند و در یک کلام ترس‌های غیر منطقی که تناسبی با خطر ندارند غیر مفیدند.

ترس یاFear   از کلمه انگلیسی باستانیِ Faer به معنی خطر ناگهانی مشتق شده است. این ترس قابل توجیه و خطر ایجاد کننده آن ذاتی، واقعی و معلوم است و متناسب با خطر می‌باشد.

پرفوسور گودوین اضطراب را در رده دوم ترس‌ها معرفی می‌کند. اضطراب یاAnxiety  که از کلمه لاتینی Anxius به معنی احساس فشردگی در قفسه سینه ریشه می‌گیرد، به ترس بدون منشأ اطلاق می‌شود. یعنی شخص نمی داند چرا می‌ترسد. واکنش او نسبت به خطر نامناسب است. بیمار غالباَ با احساس تنگی در قفسه سینه اظهار می‌دارد: فقط احساس می‌کنم که مضطربم.

دکتر شاملو در کتاب آسیب‌شناسی روانی می‌گوید: «شخص مبتلا به اضطراب، تنش و ترس شدید و مداوم دارد. او دچار احساس مستمر و مبهم و اضطرابی کلی و نامشخص شده است که خود نیز از منبع و علت آن خبر ندارد. دوران کودکی این بیماران، نشانگر دو علت است، یکی توقع بی‌اندازه والدین از آنها و دیگری شک و تردید کودک در انتخاب رفتاری که منجر به تشویق شود نه تنبیه». دکتر شاملو در جایی دیگر می‌نویسد:« اضطراب ترسی است غیرواقعی و غیرمنطقی. همان طور که افسردگی با غم معمولی متفاوت است اضطراب نیز با ترس‌های سالم تفاوت دارند.»

 

آیا اضطراب‌ها و هراس در غواصان وجود دارد؟

   همان گونه که در مقدمه آورده شد، ترس طبیعی، اضطراب و هراس در غواصان ( بخصوص غواصان نظامی ایران) دیده شده است. درباره ترس اولیه هیچ گونه بحثی وجود ندارد ولیکن درباره دو ترس بعدی یعنی اضطراب، و بالاتر از آن هراس مثال‌هایی وجود دارد که ثابت می‌کند غواصان دچار چنین مشکلاتی می‌شوند و باید اضافه نمود که شناسایی این افراد تا زمانیکه اتفاقی رخ نداده باشد بسیار مشکل است. زیرا کسانی که داوطلب حرفه غواصی می‌شوند حتی اگر دچار ترسی شدید نیز باشند ـ که به آن فوبی گفته می‌شودـ بازحاضر نیستند چیزی بگویند. زیرا مایل نیستند از دوره خارج شوند و از آنچه که برای خود قبل از ورود به غواصی ترسیم کرده اند محروم گردند. ولی مربیان غواصی می‌توانند با هوشیاری کافی، چنین افرادی را حتی قبل از آنکه اتفاقی برای آنها بیفتد شناسایی کنند. فراموش نکنیم که آموزشهای حرفه‌های خاص همچون غواصی ، خلبانی ، چتربازی و ... بسیار پرهزینه و زمان‌بَر هستند و فرد تربیت شده برای سازمان تربیت کننده بسیار ارزشمند خواهد بود. چه سهل‌انگاری بزرگی‌ است اگر چنین سرمایه‌ای را فقط بخاطر ترسی غیرواقعی از دست بدهیم و حتی جان دیگران را به خطر بیندازیم. اینجاست که پارامتری تعیین کننده به میان می‌آید: مشاوره‌های روانشناسی پیش از استخدام در رسته‌های پرخطر.

وظیفه مشاوران روانشناسی نیروهای نظامی مانند نیروی دریایی، شناسایی این افراد، در بدو ورود به رسته‌های خاص مانند رسته غواصی و تکاوری و شناوری است. حتی پای را باید فراتر نهاد و این شناسایی را تا هنگام گزینش بدوی نیرو تعمیم داد. آزمون‌های روانشناختی و مصاحبه‌های بالینی در سطح واقعی می‌تواند مشکلات آتی را به حداقل برساند. اما متاسفانه امروزه به مصاحبه‌ها و گزینش‌های دیگر بیش از مصاحبه‌های روانشناختی بها داده می‌شود!

هراس باعث می‌شود در زمانی که یک غواص باید به تنهایی تصمیم گیری کند و تصمیم او به زندگی خود و همراهش بستگی دارد، نتواند این کار را انجام دهد. این وضعیت اختصاص به غواصان ندارد و به ملوانان شناور‌ها نیز مربوط می‌شود که در مقالات دیگر به آن اشاره خواهد شد.

 

نمونه‌هایی از هراس در غواصان  

   برخی نمونه‌ها از هراسها و ترسهای نوع اول و دوم در بین غواصان حرفه‌ای دیده و شنیده شده که برای بیان دقیقتر این مقاله بدون ذکر زمان و مکان، بدانها اشاره می‌کنیم.

در یکی از دوره‌های غواصی، به هنگامی که طناب غواصی، به پره‌های موتور یک قایق، که مربیان درون آن نشسته‌ بودند گیر می‌کند. پره‌های موتور به سختی غواص را بالا می‌برد و غواص به طرف بالا کشیده می‌شود. با آن که او فرصت لازم برای بریدن طناب را داشت، اما از کارد خود استفاده نمی کند و به همیار خود می‌چسبد و او را نیز با خطر مواجهه می‌کند. همیار او سریعاَ طناب را بریده و خود و غواص ترسیده را نجات می‌دهد. گفتنی است غواصان در زیر آ ب به صورت تیم‌های دو نفری غوص می‌کنند.

در دوره‌ای دیگر، جمعی از غواصان در رزم شبانه تمرین می‌کرده‌اند. (لازم است در چنین تمریناتی سکوت مطلق حاکم باشد) در زیر نور کمرنگ مهتاب، ماری به طرف یکی از غواصان حرکت می‌کند. با آنکه غواصان می‌دانند در برخی از مناطق، مارها نیش نمی زنند و به آنها آموزش لازم داده شده بوده، غواص فوق چنان دچار هراس می‌شود که علاوه بر جیغ و داد شروع به دویدن می‌کند. لازم به توضیح است که غواصی  در حالت شنای روی آب انجام می‌گرفته است. اگر چنانچه این اتفاق در زیر آب رخ می‌داد، ممکن بود او برای خود و همیار خویش خطر ساز باشد.

در دوره‌ای دیگر یکی از غواصان متوجه می‌شود که همیار او حرکت نمی‌کند. آنها باید پشت سر یکدیگر وارد آب می‌شدند و از روی طنابی که آویزان بود و به عمق 30 متری غوص می‌کردند. غواص به همیار خود علامت می‌دهد که پائین‌تر برود ولی همکار او به ماهی بزرگی اشاره می‌کند که در کف دریا خوابیده است و تکان نمی‌خورد. گفتنی است در دریای خزر ماهیها اغلب خوراکی‌اند و یا بی‌خطر هستند و تا بحال ماهی وحشی دیده نشده است و تا آن زمان حتی یک مورد سابقه نداشته است که فردی مورد گزش جانوری خطرناک در دریای خزر واقع شده باشد. غواص با آنکه اموزش دیده بود و می‌دانست و با یک ماهی آرام روبرو شده است آن را کوسه ماهی تداعی کرده ، تصمیم به صعود می‌گیرد که همیار او جلو افتاده و با یک اشاره پا ماهی را دور می‌کند.

در یکی دیگر از دوره‌ها، غواصان برای اولین روز آماده می‌شدند که به خلیج فارس بروند. تا قبل از آن روز تمرینات آنان در استخر صورت می‌گرفته. آنها در کنار دریا جمع شدند و مربی در حال توجیح آنها بوده. در حین گوش دادن به صحبت مربی خود متوجه می‌شوند که جسمی با ساحل برخورد می‌کند. پس از چند لحظه معلوم می‌شود شیء جنازه غرق شده می‌باشد. دو سه نفر از غواصان مبتدی آن را به فال بد می‌گیرند و یکی از آنها سعی در خارج شدن از دوره می‌نماید. زیرا عنوان می‌کند اگر چنانچه این صحنه در زیر آب اتفاق بیفتد و او با یک فرد مرده روبرو شود، حتماَ بیهوش خواهد شد. او حتی حاضر نمی‌شود به کنار جنازه بیاید.

این موارد در حالیست که عموماَ غواصان در پایان دوره و بخصوص پس از اولین خارج شدن از آب چنان شادمانی از خود بروز می‌دهند که گویی از کرات دیگر برگشته‌اند و اذت و خاطره‌ی آن را فراموش نمی‌کنند. و یا مثلاَ در یکی از دوره‌ها، غواصی پس از خارج شدن از عمق 40 متری رفقای خود را به غذا دعوت کرد.

چنین مثال‌هایی نشان می‌دهد که ترس بیش از آنچه که تصور می‌شود در بین غواصان وجود دارد.

هنوز معلوم نیست غواصانی که، بر اثر اصطکاک و پاره شدن طناب غواصی به قعر دریا فرو رفته‌اند و جنازه آنها به دست نیامده است آیا در آن لحظه دچار هراس بوده اند یا نه؟ به هر حال همه این موارد هشدار دهنده هستند. به ویژه این که این اتفاقات در دوره‌ای رخ داده است که غواصان به صورت داوطلبانه و صرفاَ به دلیل خدمت بیشتر به نیروی دریایی در جنگ، جذب این رسته شده‌اند و در آن زمان انگیزه‌های مادی دخالت چندانی نداشته است.

عشق، ترس را از صحنه به دور می‌کند و برعکس ترس نیز عشق را، و نه تنها عشق را که ترس همچنین هوش، خوبی و مهربانی، تمام اندیشه‌های زیبا و حقیقت را کنار می‌زند، و سر انجام ترس حتی بر انسانیت شخص نیز غلبه می‌کند .

 

هراس یا Phobia

Phobia عبارت از ترس مبرم، غیر منطقی و مفرط از یک شیء ، فعالیت، یا موقعیت که میل جبرآمیزی را برای اجتناب از آنها به وجود می‌آورد. چنین ترسی را خود شخص غیر منطقی و افراطی تشخیص می‌ دهد.

تعریف فوق در ادامه تعریف‌های چهرگانه ترس است که در کتاب Phibia آمده است.

شخصی که دچار فوبیا یعنی ترس مرضی شده است، اصرار می‌کند که به آن موقعیت نزدیک نشود و حتی از کنار آن نمی‌گذرد. به علاوه خود می‌داند که تفکر او غیرمنطقی است و از همه بدتر فوبیا باعث می‌شود که او توان زندگی نداشته باشد.

بسیاری از مردم از حشرات می‌ترسند و از آنها اجتناب می‌کنند ولی  شخص که فوبی دارد در آن خانه زندگی نمی‌کند.

در مثال‌هایی که درباره هراس زده شده ، غواصی که از جنازه اجتناب می‌کند و حتی تصمیم به خارج شدن از دوره می‌گیرد معلوم نیست که فوبی داشته باشد، ولی علائم همان است .

کلمه فوبیا، نخستین بار در حدود 2000سال پیش در لغات طبی رم دیده شده است. یعنی در زمانی که اصطلاح ترس از آب، برای توصیف علامتی در ‌هاری مورد استفاده قرار گرفت. بقراط، حداقل 2 مورد بیمار فوبیک شرح داده است: یکی از آنها از شنیدن صدای نی دچار هراس می‌شده، و دیگری قادر نبوده از کنار کم عمق‌ترین گودال‌ها نیز عبور کند. در صورتی که قادر بود در داخل خود گودال راه برود.

فوبی‌های ساده، ناتوان کننده نیستندو مثل فوبی از مارها، هنگامی که فرد در شهر زندگی می‌کند. شخص مبتلا به فوبی در مقایسه با دیگران در مواجهه با شی یا موقعیت ترساننده، بیش از دیگران هراسان و ناآرام می‌شود.

به این خاطره دقت کنید: « من در ترنی که به قصد برگزاری یک کنفرانس در فیلادلفیا  سوار شده بودم . روز بدی بود، مه چنان غلیظ بود که مشکل می‌شد چند قدمی را دید. قطار، برای جبران تاخیر با سرعت بیشتری در زمینهای نیوجرسی پیش می‌رفت. تازه روی صندلی جا خوش کرده بودم که نگاهم به عنوان اصلی آخرین شماره روزنامه ، که دست یکی از مسافرین بود افتاد، تصادف قطار در مه که در پی آن 10 نفر کشته وعده کثیری مجروح شدند.

من در لحظه‌ای به سرعت قطار، و بعد به مه غلیظ بیرون فکر کردم لحظه‌ای از ذهنم گذشت که نکند ما هم قربانی مه شویم و بعد با خیال راحت به خواندن رمانی که با خود داشتم پرداختم. چند دقیقه بعد ناگهان این فکر به ذهنم خطور کرد که امکان داشت من در این لحظه در هواپیما نشسته باشم، دست‌هایم شروع به تعریق نمود. قلبم به شدت به تپیدن گرفت، و نوعی احساس ناراحتی و بی قراری توی دلم احساس کردم این احساس آنقدر طول کشید تا من، مجددا به زور خودم را مشغول خواندن رمان کردم و آن تصور ناراحت کننده را فراموش نمودم.» در این خاطره، غیر منطقی بودن ترس یا فوبی، به خوبی شرح داده شده است.

  در نظام گزینش غواصان، عشق و علاقه به دریا از جمله مواردی است که داوطلب عضویت باید دارای آن باشد. با توضیحی که درباره ترس‌ها داده شده است، مشخص می‌شود که عشق و علاقه به دریا، با ترس و اضطراب زیاد و یا فوبی منافات دارد ولی چگونه می‌توان عشق و علاقه به دریا را اندازه گرفت؟ می‌بینیم چنین کاری شدنی نیست مگر آنکه ما بخواهیم در طول مدت آموزش به چنین تشخیصی دست پیدا کنیم.

  تجربه نشان داده است، عوامل زیادی وجود دارد که فرد را، حتی پس از آنکه تشخیص داده شد که به درد شغل معینی نمی‌خورد، یا توان جسمی و روحی برای ورود به آن شغل را ندارند، باز بکارگیری می‌کنند و پس از بروز حادثه و معلوم شدن توصیه‌دار بودن فرد، هر کسی گناه را به گردن دیگری می‌اندازد. این موضوع در بین ناویان بیشتر دیده شده  که در مجالی دیگر به شرایط ناویان توصیه‌دار خواهیم پرداخت.

 

راهکار برون رفت از مشکلات روانشناختی

نخستین گام برای پیشگیری از عواض چنین مشکلاتی و جلوگیری از هرز رفتن توان نیرویی، انجام دقیق و علمی مشاوره‌های روان‌شناسی است. ارتقای سطح دفاتر مشاوره در پادگانهای آموزشی ناویان و دانشکده‌های پایوران ، انجام تست روانشناسی شغلی برای تعیین رسته‌ی فرد پیش از استخدام و آموزش، جدی گرفتن ناهنجاری‌های نامحسوس روانی افراد، که ممکن است به مرور زمان تشدید شود، جدی گرفتن معاینات شغلی پیش از استخدام و بکارگیری برای رسته‌ها خاص از جمله اقدامات پیشگیرانه‌ای هستند که می‌تواند ضمن ارتقای بهره‌وری نیرویی، سلامت شغلی را نیز به ارمغان آورد، و همچنین رضایت شغلی را. زیرا بنا به مشاوره روانشاسی فرد را در رسته و کاری بکارگیری نموده‌ایم که باب میل و منطبق با توانایی‌های اوست.

در اینجا تنها چاره‌ای که منطقی به نظر می‌رسد، ارزش گذاشتن به افرادی است که توان تحقیقات دارند و این وظیفه سازمان است که برای رهایی از چنین مشکلاتی، به محققین خود بها دهد. این بها دادن به معنی اعتبار دادن بی‌حساب نیست. توجهی اندک و مهیا نمودن امکانات پایه‌ای محققین را در مسیر تحقیق قرار خواهد داد. مشکلات را شناخته، راهکارهایی پیشگیری و رفع مشکل را یافته و برای مسئولین تبیین می‌کنند.

 

 

راه‌های غلبه بر هراس در غواصی

  ابتدا یادآوری می‌کنیم که در بسیاری از عملیات‌های دریایی همواره غواصان با انگیزه و شجاع حضور داشته اند که در آنها هیچگونه هراس و دلهره‌ای وجود نداشته است. ولی اشاره نیز نمودیم که برخی چه در زمان جنگ و چه بعد از جنگ بوده‌اند و در آنها هراس‌هایی از نوع اول یا دوم  مشاهده شده است. این هشدار دهنده می‌باشد. بویژه در موقعیت کنونی کشور که دقت بیشتری می‌طلبد. گاهی فقط هراس یک نفر و عدم تعادل روانی او ناشی از ترس چنان عواقبی دارد که جان چند ده نفر را به خطر می‌اندازد.

  دیل کارنگی، در کتاب معروف خود، آئین زندگی، می‌گوید:« اگر نگران هستید، ابتدا از خود سوال کنید برای چه نگران هستم، دوم از خود بپرسید، برای این نگرانی چه می‌توانم بکنم.»

برای تبیین بهتر راه‌های پیشگیری از هراس، به نمونه‌ای از ترس و سپس تفکر منطقی یک غواص حرفه‌ای، به هنگام خطر توجه کنید. این خاطره توسط یکی از غواصان برای دوستانش نقل شده است: « دریا طوفانی بود و من دست در دست همیار خود حرکت می‌کردم. شنای زیر آب به هنگامی که دریا طوفانی است بسیار مشکل می‌باشد بویژه اگر قطب نما داشته باشی و بخواهی برای رسیدن به یک نقطه و هدف شنا کنی. ناگهان احساس کردم در تاریکی بیشتری قرار گرفتم و دست همیارم از دست من جدا شد. فهمیدم داخل تنه بزرگی از درخت که آب آنرا از طرف روسیه به ایران آورده بود گیر کرده‌ایم. می‌دانستم چنین خطری وجود دارد. لحظات اول خیلی ترسیدم چون واقعاَ گیر کرده بودم و نمی‌توانستم تکان بخورم. ولی بعد با ذکر‌هایی که همیشه به هنگام مواجه شدن با خطر بر زبانم جاری می‌شد، آرامش خود را باز یافتم، تمام نگرانی‌هایم بر طرف کنم و احساس کردم می‌توانم فکر کنم. ابتدا به درجه مخزن هوا که دارای شب نما بود و دیده می‌شد نگاه کردم و بوسیله ساعت غواصی محاسبه کردم که من برای مدت 15 دقیقه دیگر هوا دارم. ممکن است کسی صبح را به شب، و شب را به صبح برساند ولی متوجه نشود که چه فرصت‌هایی را از دست می‌دهد. من نیز قبلاَ نمی‌دانستم وقت چقدر ارزشمند است. من 15 دقیقه دیگر می‌توانستم زنده باشم و این وقت زیادی بود.

  اگر تقلا می‌کردم بیشتر گیر می‌کردم. پنج دقیقه بعد، بدون آنکه بفهمم چه چیزی باعث شد ناگهان احساس می‌کردم از تنه درخت خارج شده‌ام.»

  دیل کارنگی می‌گوید:« من دوست دارم در زمینه نگرانی از قول دکتر آلکسیس کارل این جمله را روی سینه خوانندگان سنجاق کنم: کسانیکه نمی دانند چگونه با نگرانی بجنگند، جوان مرگ می‌شوند.» سپس به سه قانون کلی اشاره می‌کند:

 قانون اول:  هر روز برای همان روز زندگی کنید.

قانون دوم:  از خود بپرسید اگر نتوانم مشکل را حل کنم چه اتفاقی می‌افتد.

قانون سوم:  چه بهایی برای نگرانی یا سلامتی‌ام پرداخت می‌کنم.

یا « ژنرال جورک کروک» یا همان « رئیس چروکی»، که بی تردید یکی از بزرگ ترین جنگ جویان سرخپوست، در تاریخ امریکا است، در شرح حال خود می‌نویسد: «اغلب نگرانی‌ها و نا کامی‌ها سرخ پوستان زاده تخیل آنها است و ربطی به واقعیت ندارد. »

اصلاَ بر طبق قانون میانگین عمل کنید. بیان ارقام بصورت میانگین بسیار آرامش بخش است. مثلاَ در جنگ جهانی دوم، نیروی دریای آمریکا برای آنکه روحیه افراد خود را بالا ببرد همیشه آمارها را بر اساس قانون میانگین چاپ می‌کرد. یک ملوان کهنه کار می‌گوید وقتی قرار شد او و دوستانش در یک کشتی حامل سوخت خدمت کنند داشت از شدت ناراحتی از پا در می‌آمد چون تصور می‌کرد اگر اژدری به کشتی آنها بخورد تکه تکه خواهد شد. ولی نیروی دریایی آمریکا دست به یک ابتکاری زد و آماری منتشر نمود که نشان می‌داد از هر یکصد تانکر سوخت که اژدر به آنها اثابت کرده است، شصت کشتی سالم و شناور مانده‌اند، و از چهل تایی که فرو رفته‌اند فقط 5 تای آنها در کمتر از 10 دقیقه غرق شده‌اند و بقیه سرنشینان فرصت کرده بودند خود را نجات دهند. آیا این آمار تأثیری در روحیه ملوانان کشتی سوخت نداشت؟

  بله، حال همه آنها بهتر شد زیرا آنها دانستند بر اساس قانون میانگین شانس زنده ماندن دارند و به احتمال بسیار زیاد کشته نخواهند شد. همانگونه که می‌بینید وقتی ترس نوع دوم را می‌توان آموخت، همانگونه هم می‌توان با ‏موزش یا ترفندهای پیشگیرانه بر آنها غلبه کرد. بیایید نگاهی به آمار و ارقام بیندازیم و از خود بپرسم با توجه به قانون میانگین، احتمال وقوع حادثه که در مورد آن نگران هستیم چقدر است.

 

خلاصه کلام

هدف از این مقاله آشنایی با انواع ترس‌ها و ارتباط آن با غواصی بود.

  گفته شد که ترس‌ها ذاتی و یا بر اثر یادگیری ایجاد می‌شوند و به چهار ترس طبیعی، اضطراب، هراس و فوبیا اشاره نمودیم که همه اینها در کتاب فوبی اثر پرفسور دالند گودین مطرح شده است.

اشاره نمودیم که ترس‌های طبیعی به دلیل آنکه ریشه در وجود فرد دارند مورد بحث نیستند. ولی ترس‌های دیگر شامل اضطراب، هراس و فوبی و بویژه دو ترس اضطراب و هراس که بیشتر اکتسابی و یا زاییده تخیل و تصور افراد هستند بسیار حائز اهمیت بوده و باید با کمک مشاوره‌های روانشناسی به رفع آنها کمک کرد.

وظایف سازمان در قبال شناسایی افرادی که وارد رسته‌های سخت چون غواصی می‌شوند را بیان نمودیم و بیان شد که تحقیقات باید گسترش یابد.

   لزوم انجام مصاحبه‌های بالینی و تست‌های روانشناختی برای شناسایی بیماری‌های پیدا و پنهانِ روانی منجمله ترس‌های مرضی اجتناب ناپذیر است . زیرا دلایل ایجاد ترس در غواصان همیشه خواهد بود و همیشه این مسئله می‌تواند خطر آفرین باشد.

  مهمترین راه غلبه بر هراس این است که اگر دچار ترس یا دلهره هستند از خود بپرسید برای چه نگران هستم.   دوم، بپرسید برای این نگرانی چه باید بکنم و سوم اینکه بدترین وضعیت ممکن چیست.

   بیان شد که سیاستگزاری صحیح و برنامه‌ریزی منطبق بر نتایج مستند محققین و اساتید فن می‌تواند تا اندازه‌ی زیادی هراسهای بی‌مورد را کاهش داده، سطح بهره‌وری افراد را بالا ببرد. همانگونه که برنامه‌ریزی نادرست و منطبق با تجربیات غیرعلمی نیز ممکن است ترس را به نیروها انتقال داده ، آنها را دچار چالش نماید.

فراموش نکنیم که شجاعت از حماقت جداست و ترس صحیح حافظ جان آدمهاست. اما هراسهای بی‌مورد یا عدم توانایی در تسلط بر ترس می‌تواند جان فرد و افراد همراهش را به خطر اندازد.

منبع: سایت/marinemedicine.blogfa.com

 

  Comments ()
Recent Posts به یاد شهدا نیایش درد گوش در غواصان غواصی و مفاصل بیماریهای غواصی ناشی از تغییرات فشار+تصویر تفکر و عبادت جریان های شکافنده دعوت به ارائه مقاله جهت سومین نشست علمی کاربردی جمعیت هلال احمر شهرستان علی آباد دعوت به ارائه مقاله جهت نشست های علمی کاربردی: بیماریهای مناطق سیل زده(تب تیفوئید)
My Tags غواصی (٩) بیماریهای غواصی (٥) فیزیولوژی غواصی (٥) غواصی هلال احمر گلستان (٤) بیماری (٤) سیلاب (۳) گلستان (۳) سیل (۳) برداشت فشار (۳) غریق در آب (۳) غواصی استان گلستان (۳) تبعات سیل پاکستان (۳) عملیات غواصی در گل رامیان (٢) امداد و نجات در سیلاب (٢) سیلاب پاکستان (٢) غرق شدگی (٢) استفاده از استخر (٢) غرق شدگی در دریا (٢) مرگ در دریا (٢) غرق (٢) gps (۱) پاکستان (۱) خـــــون (۱) فشار (۱) فوت (۱) شکافنده (۱) فشار خون (۱) جریان شکافنده (۱) gis (۱) حوادث و سوانح (۱) بییماری سل (۱) نجات غریق (۱) هیپوترمی (۱) بیماریهای سیلاب (۱) خواجه نفس (۱) سیل ترکمن (۱) ماهیان خطرناک (۱) ماهیان سمی (۱) جانوران خطرناک دریا (۱) خطرناک دریا (۱) پوستر آموزشی (۱) پوستر سیلاب (۱) تصاویر سیلاب (۱) غریق در روستای میاندره (۱) غرش شدن در ساحل نودکنده (۱) غریق در آبشار شیرآباد (۱) بیمارهای شنا (۱) مقدمه ای بر gps (۱) تصاویر ماهواره ای ناسا از سیل پاکستان (۱) نجات در رودخانه (۱) نجات در آبهای خروشان (۱) تجهیزات نجات در رودخانه (۱) تجهیزات نجات در سیلاب (۱) سیل پاکستان (۱) تیم جستجو و نجات در سیلاب (۱) امداد در سیلاب (۱) نجات در سیلاب (۱) ترکیب گازها در غواصی (۱) تنفس در غواصی (۱) گازهای تنفسی در غواصی (۱) نیازهای غواصی (۱) الزامات غواصی (۱) جدول برداشت فشار (۱) برداشت فشار غواص (۱) رانکارد شناور (۱) برانکارد آبی (۱) درد گوش در غواصان (۱) درد گوش در غواصی (۱) بیماری‌ فشار و غواصی (۱) مناطق آبی استان گلستان (۱)
My Friends http://ukdivers.com/ http://www.118ba118.com/ http://www.daneshema.com/index.html http://www.seaandsea.com/ اطلاعات مختلف دریایی و عالی آموزش غواصي بسيار زيبا و جالب باشگاه كوهنوردي شهيد وركش بانك اطلاعات پزشكي پاراست بانك مقالات امداد و نجات پایگاه اطلاع رسانی پزشکان ایران پرورش و نگهداري زنبور عسل تجهيزات غواصي تجهيزات غواصي كرسي تيم غواصي و نجات در سيلاب استان همدان جامعه اطلاعات ايرانيان دريافت فايل تجهيزات ست نجات وبر سازمان پدافند غيرعامل ايران سازمان مديريت بحران تهران سايت پروفسور سلطان زاده سایت طب دریایی شركت پتزل شركت تخصصي غواصي شركت لوكاس غواصي پدي غواصي در ايران فدراسيون جهاني صليب سرخ و هلال احمر فدراسيون نجات غريق ايران فدراسيون نجات غريق جهاني كامل ترين سايت وضعيت جوي ايران برا ي يك هفته مركز آموزش هاي آبي ايران موسسه زلزله نگاری ایران پایگاه اطلاع رسانی امداد دریایی